HET PRENTENKABINET

Beeldende kunst
| 2022
Er is heel veel prachtige prentkunst: gedrukte afbeeldingen als etsen, gravures, lithografieën, zeefdrukken, hout- of linoleumsneden. En omdat de mooie dingen in het leven nog mooier worden als je ze kunt delen, begin ik hier een digitaal prentenkabinet. Daarbij beperk ik me tot één prent per kunstenaar. Gebruik de links bij de prent om meer werk van de betreffende kunstenaar zien, online of – natuurlijk veel beter – in het echt, in galerieën en musea. Wil je het weten wanneer ik iets nieuws toegevoegd heb? Houd dan mijn homepage of Instagram in de gaten.


Eline Brontsema

Website kunstenaar: elinebrontsema.com
Instagram kunstenaar: @eline_brontsema
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

De eerste werken van Eline Brontsema die ik zag, waren een aantal houtsneden uit haar tiendelige serie Euvelgunnerheem over een oude boerderij in Groningen. Ik zag ze op de Eindexamenexpositie van de Klassieke Academie voor Beeldende Kunst, waar zij nu overigens docent is. De bovenstaande prent (Het Antiquariaat, 2021, houtsnede, 41 x 54,5 cm, oplage: 21) komt niet uit die serie, maar spreekt mij wel heel erg aan. Ik hou van mooie boekencollecties, bibliotheken en dergelijke. Bovendien vind ik het een erg sfeervol beeld, waar van alles in te ontdekken valt. Eline Brontsema suggereert hier met allerlei beeldende middelen – onder andere lijnperspectief, overlapping, kleurgebruik, het doorkijkje door de ramen – heel veel ruimte. Het is alsof je de prent zo in kunt lopen, om dan lekker tussen de boeken te struinen. Heerlijk!
NAAR BOVEN

Mary Cassatt

Wikipedia kunstenaar: Mary Cassatt
Bron afbeelding: Wikimedia Commons
Museum: National Gallery of Art
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Mary Cassatt is geboren in de VS, maar woonde en werkte een groot deel van haar leven in Europa. Ze is vooral bekend vanwege haar impressionistische schilderijen. Haar oeuvre omvat echter meer, zowel qua stijl als techniek. Een heel mooi voorbeeld daarvan vind ik het bovenstaande werk (The map, 1890, droge naald op vergépapier [staat 3 van 3], 15,6 x 23,2 cm, oplage: vermoedelijk 25). Op de eerste afbeelding kun je goed zien hoe ze met een paar rake lijnen de contouren heeft neergezet, waarbinnen ze met veel fijnere lijnen verschillende tonen creëert. Als je swipet zie je beter hoe evenwichtig de compositie is. Cassatt suggereert meer dan ze daadwerkelijk afbeeldt. Toch is het een heel geloofwaardig beeld van twee meisjes die kijken naar een kaart die op tafel ligt. Die is niet afgebeeld, maar toch zie je ‘m voor je. Meesterlijk!
NAAR BOVEN

Siemen Dijkstra

Website kunstenaar: ateliersiemen-elysia.nl
Bron afbeelding: Galerie Bonnard
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Bij een kunstenaar met een oeuvre als dat van Siemen Dijkstra had ik natuurlijk heel veel kunnen kiezen als exemplarische prent voor op deze pagina. De heerlijke weidsheid van het landschap is een van de redenen dat ik voor bovenstaand werk (De Fochtel no. 2 Boven de rand van het bos, 2018, houtsnede, 40 x 45 cm, oplage: 40) heb gekozen. Ook het kleurcontrast spreekt mij erg aan: de warme kleuren waar de sneeuw al gesmolten is en die hele koude blauwgrijze kleur van de sneeuw in de schaduw, die aan de horizon heel subtiel nog even terugkomt in het atmosferische perspectief. En dan die ene tak, een kras bijna, net uit het midden op de voorgrond, die het volle licht van de laagstaande winterzon pakt. Daar kan ik echt enorm van genieten.
NAAR BOVEN

Gustave Doré / Héliodore Pisan

Wikipedia kunstenaars: Gustave Doré (EN), Héliodore Pisan (FR)
Bron afbeelding: Wikimedia Commons
Project Gutenberg: Gustave Doré
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Mijn eerste kennismaking met grafiek was, denk ik, toen ik als jongetje bij opa en oma De Bijbel in 230 gravures van Gustave Doré door mocht bladeren. Het illustreren van de Bijbel lijkt een mooie klus als je uitgaat van de bekende passages, maar daartussen staat er genoeg dat moeilijker te verbeelden is. Ik begrijp daarom wel dat Doré bij Jesaja 27 koos voor dat ene raadselachtige vers over (de) Leviatan. Wat mij betreft levert dat gelijk de mooiste en spannendste plaat uit de Dorébijbel op. Overigens maakte Doré alleen de ontwerpen voor al die prachtige platen; het daadwerkelijke graveren liet hij aan anderen over. Dat levert opvallende kwaliteitsverschillen op. Héliodore Pisan maakte naar mijn mening de mooiste gravures van Dorés tekeningen, waaronder het bovenstaande werk (Vernietiging van de Leviatan (profetie van Jesaja), 1865, gravure).
NAAR BOVEN

M.C. Escher

Wikipedia kunstenaar: Maurits Cornelis Escher
Bron afbeelding: liveauctioneers.com
Museum: Escher in Het Paleis
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Beeldende kunst en wiskunde worden soms als tegenpolen voorgesteld, net als abstract denken en fantasie, maar je hoeft geen Leonardo da Vinci te zijn om te zien dat dat niet per se waar is. Zie ook het bovenstaande werk van M.C. Escher (Trappenhuis, 1951, litho, 47 x 24 cm), dat de relativiteit laat zien van wat we waarnemen. Escher schreef erover1: “Toch wist men in de Renaissance al dat niet alleen de horizontale evenwijdige lijnen van een bouwwerk elkaar snijden in een punt op de horizon (het befaamde verdwijnpunt), maar dat ook de vertikale lijnen in één punt samenkomen, neerwaarts in het nadir en opwaarts in het zenith.” Tegelijkertijd zit er veel fantasie in, niet in de laatste plaats door het fantasiewezen dat Escher met gevoel voor taal en humor een wentelteefje noemde. Voor wie dat niet genoeg fantasie is: bekijk deze scène uit de film Labyrinth eens…
NAAR BOVEN
1Escher, M.C. (1959). M.C. Escher; Grafiek en tekeningen, ingeleid en toegelicht door de graficus (16e druk, mei 1979, p. 20). Zwolle: Koninklijke Uitgeverij J.J. Tijl NV.

Utagawa Hiroshige

Wikipedia kunstenaar: Ando Hiroshige
Bron afbeelding Hiroshige: rijksmuseum.nl
Bron afbeelding Van Gogh: vangoghmuseum.nl
Musea: Hiroshige Museum of Art, Tendo, Hiroshige Museum of Art, Ena
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Het werk van Utagawa Hiroshige, of Ando Hiroshige, is realistischer en iets minder gestileerd dan dat van zijn oudere landgenoot Hokusai. Hiroshige had echter minstens zoveel invloed op de Japanse kunst, die door Europese kunstenaars bestudeerd werd. Dat laatste kun je heel letterlijk nemen, zoals blijkt uit de kopie die Vincent van Gogh maakte van bovenstaande afbeelding (De pruimenboomgaard te Kameido, 1857, kleurenhoutsnede; lijnblok in zwart met kleurblokken, 36,4 × 24,4 cm; swipe naar afbeelding 3 voor de Van Gogh). Op dit werk van Hiroshige zie je een heel prominent repoussoir: de voorste boom blokkeert een deel van de achtergrond en lijkt er daardoor echt voor te staan (wat natuurlijk niet zo is, want een prent is een platte afbeelding). Een repoussoir op zich was niet nieuw – Vermeer maakte daar bijvoorbeeld ook al gebruik van – maar iets zó opvallend op de voorgrond plaatsen was dat wel.
NAAR BOVEN

Katsushika Hokusai

Wikipedia kunstenaar: Katsushika Hokusai
Bron afbeelding: rijksmuseum.nl
Museum: Hokusai Museum, Tokio
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

In een rubriek die ‘Het prentenkabinet’ heet, kun je natuurlijk niet om de 19e-eeuwse Japanse houtsneden, de ukiyo-e, heen. Een van de grootste meesters van die kunstvorm was Katsushika Hokusai. Zijn werk is erg gestileerd, waardoor het iets stripachtigs en vertrouwds heeft. Destijds was deze stijl voor Europeanen echter heel vernieuwend, net als de de techniek van de kleurendruk. Een van Hokusais meest bekende beelden komt uit de serie Zesendertig gezichten op de berg Fuji. De grote golf op Onder de golf voor de kust van Kanagawa (1829-1833, kleurenhoutsnede; lijnblok in zwart met kleurblokken, 25,4 × 37,5 cm) is zo iconisch dat het als enige kunstwerk ter wereld ook een emoji is*: 🌊. Die emoji komen overigens ook uit Japan. Net zoals de ukiyo-e in de 19e eeuw hebben ze hun weg naar ‘het Westen’ gevonden en andere beeldculturen beïnvloed.
*Op Apple-apparaten en in sommige apps ook bij andere besturingssystemen.
NAAR BOVEN

Reinder Homan

Website kunstenaar: www.reinderhoman.com
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Een groot deel van het werk van Reinder Homan heb ik in zijn atelier mogen bekijken, waar mijn vrouw en ik door hem heel hartelijk werden onthaald. In het bovenstaande werk (De Brug Zwolle, 1993, lijnets, 25,5 x 30 cm, oplage: 60) is zijn handschrift heel duidelijk te zien, met heel veel oog voor detail en de contrasterende afwisseling tussen lichtere en donkere lijnen die een ongekende beheersing van de etstechniek verraad. Wat ik aan deze ets extra leuk vind, is dat in de verte de oude IJsselbrug tussen Zwolle en Hattem te zien is, waarover ik in de jaren negentig zes jaar lang twee keer per werkdag naar de middelbare school en weer terug naar huis fietste – of liep, als ik een lekke band had of er sterke tegenwind was…
NAAR BOVEN

Käthe Kollwitz

Wikipedia kunstenaar: Käthe Kollwitz
Bron afbeelding: Käthe Kollwitz Museum Köln
Museum: Käthe-Kollwitz-Museum Berlin
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Käthe Kollwitz maakte vaak behoorlijk donker werk. Daarmee doel ik niet op de zwarte inkt, maar op de thema's in haar werk: sociaal onrecht, oorlog, dood en verlies. Ze wist die thema's zo overtuigend in beeld te brengen, dat mijn waardering voor haar werk afhankelijk van mijn stemming wat wisselt. Soms komt het gewoon wat te veel binnen, denk ik, wat natuurlijk alleen maar onderstreept hoe sterk haar werk is. Kollwitz bereikt dat vooral door haar hele herkenbare stijl, die ik moeilijk kan omschrijven, maar die perfect past bij de ruige kanten van het bestaan. Het bovenstaande werk (Nood, blad 1 uit de cyclus ‘Een weversopstand’, 1893-1897, krijt- en penlithografie) laat de grote nood van hongerlijdende weversgezinnen zien. Een schrijnend beeld, dat meer zegt dan in woorden is uit te drukken.
NAAR BOVEN

Jan Mankes

Wikipedia kunstenaar: Jan Mankes
Bron afbeelding: Rijksmuseum
Musea: Museum MORE en Museum Arnhem
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Sinds Jan Mankes in 1923 "Hollands meest verstilde schilder" werd genoemd, wordt zijn werk bijna overal alleen maar 'verstild' genoemd. Daarmee doe je het werk en de maker in mijn ogen tekort. In een vrij korte periode – hij overleed al op 31-jarige leeftijd – creëerde Mankes een oeuvre waarin elk werk onmiskenbaar zijn handschrift draagt. In zijn schilderijen zie je dat in zijn verfbehandeling en kleurgebruik. In al zijn werk - schilderijen, prenten en tekeningen - in de lijnvoering. Sommige van zijn werken, zoals dat hierboven (Schreeuwende kraai, 1918, houtsnede [2e staat], 18,3 x 23,8 cm), zijn heel krachtig. In de eerste staat is de bodem nog krasserig en grijs, maar in deze tweede staat heeft Mankes ook daar met een sterk aangezet streepjespatroon gewerkt. Dat maakt het geheel kloppend en zorgt voor een sterker contrast. Uit dit werk spreekt geen verstildheid, maar ontzag.
NAAR BOVEN

Edvard Munch

Wikipedia kunstenaar: Edvard Munch
Bron afbeelding: Wikimedia Commons
Musea: Munchmuseet en Art Institute Chicago
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Edvard Munch is bij het grote publiek waarschijnlijk minder bekend van naam dan vanwege zijn meesterwerk De schreeuw, misschien wel de meest expressieve uitdrukking van angst en wanhoop in de schilderkunst. Dat Munch ook andere emoties heel treffend weer kan geven en dat hij ook andere technieken dan schilderen beheerst, blijkt ontegenzeggelijk uit het bovenstaande werk (Trøst (Troost), 1894, droge naald en ets in zwart op crème velijnpapier [staat 5 van 6], 20,6 × 31,1 cm). Hoe langer ik ernaar kijk, hoe indrukwekkender ik het vind: de lichaamshouding van de figuren, de richting van het licht, de compositie: het draagt allemaal bij aan de intensiteit van het beeld. Het verdriet van de linkerfiguur raakt je tot in je ziel. Het eerste waar je oog naartoe gaat is echter de sterk contrasterende troostende arm van de rechterfiguur. De wereld zou minder geschreeuw en meer troost moeten hebben.
NAAR BOVEN

Anders Zorn

Wikipedia kunstenaar: Anders Zorn
Bron afbeelding: Bukowskis
Museum: Zornmuseet
Swipe de afbeelding om de hele prent te bekijken

Anders Zorn is bekend geworden als schilder, maar al voor hij overstapte van aquarel naar olieverf maakte hij zijn eerste ets. Er zouden er gelukkig nog vele volgen. Waar hij in zijn (latere) schilderijen al een hele losse toets gebruikte, werkte hij in veel van zijn etsen zo mogelijk nog losser. Neem het werk hierboven (Grunt, 1913, ets [staat IV van IV], 29,8 x 19,7 cm). Als je een detail van dichtbij bekijkt, is bijna niet te onderscheiden wat al die losse lijntjes voorstellen. Maar als je van een afstandje op het werk afkomt, zoals ik deed in het Kunstmuseum Den Haag, denk je eerst dat er een zwart-witfoto hangt. Zorn beheerste de kunst om precies genoeg weer te geven om een overtuigende suggestie te wekken. De geest van de beschouwer vult het beeld verder aan.
NAAR BOVEN


Henry James

John Singer Sargent

Het Keitelemeer

Akseli Gallen-Kallela

BEELDENDE KUNST

Bekijk hier een overzicht van alles in de rubriek Beeldende Kunst.